(Αυτό το άρθρο είναι υπό εξέταση και τεκμηρίωση. Τίθεται σε εκκρεμότητα από την Ομονοιαστρα, Παρατηρητήριο τουρισμός πολιτισμός 2035)
Λέει ο συγγραφέας του άρθρου:
Για κάντε το κόπο να διαβάσετε το άρθρο παρακαλώ.
Θέλω να μάθω το όνομα αυτού που εφηύρε το σλόγκαν:
" Ο τουρισμός είναι η βαριά βιομηχανία μας"
Καμία χώρα στην ιστορία δεν έγινε πλούσια από τον τουρισμό — και δεν πρόκειται να γίνει.
Χώρες που εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από τον τουρισμό – όπως η Τζαμάικα, οι Μαλδίβες ή το Μπαλί – παραμένουν φτωχές.
Ο τουρισμός δεν προστατεύει ούτε από τις κρίσεις
Όπως τονίζει ο Jukic, ο τουρισμός είναι εξαιρετικά ευάλωτος στις διεθνείς κρίσεις: από πολέμους και πανδημίες μέχρι οικονομικές υφέσεις. Αντίθετα, η βιομηχανία και η τεχνολογία είναι σε θέση να απορροφήσουν και να ξεπεράσουν τέτοιες διαταραχές, δημιουργώντας παράλληλα καινοτομία και αυξάνοντας την αξία της εργασίας.
Η αγροτική οικονομία και παραγωγή σε τέτοιες περιόδους στηρίζει την επιβίωση και την οικονομική ζωή
Σχετικό άρθρο:
Σου δίνω το άρθρο.
Ενταξέτο το παρακαλώ στη φιλοσοφία της Ομονοιάστρας και του παρατηρητηρίου Τουρισμός Πολιτισμός 2035.
Είναι δυνατόν να το παραδεχτούμε και να γυρίσουμε πίσω; και αν ναι. Που;
Ζήτα τεκμηρίωση από αυτά που λέει
https://www.naftemporiki.gr/finance/economy/1984684/giati-pote-kamia-chora-den-ploytise-apo-ton-toyrismo-kai-oyte-prokeitai-na-ploytisei/?fbclid=IwQ0xDSwMFWNRjbGNrAwVYKWV4dG4DYWVtAjExAAEeJxJmewBIC13jzfYjCMm8zf65rgr0pj_hMeUNBkZRRqHHt513315DvzGW4Ww_aem_wYkvRbTc8wJAkf5HQsQkbA
ΥΠΟ ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ
Ομονοιάστρα – Παρατηρητήριο Τουρισμός Πολιτισμός 2035
Το άρθρο «Γιατί ποτέ καμία χώρα δεν πλούτισε από τον τουρισμό. Και ούτε πρόκειται να πλουτίσει», το οποίο παρουσιάζει τις απόψεις του αναλυτή Marko Jukic, καταχωρίζεται από την Ομονοιάστρα σε εκκρεμότητα και προς τεκμηρίωση.
Δεν το απορρίπτουμε.
Δεν το υιοθετούμε.
Το εξετάζουμε.
Αυτή ακριβώς είναι η δουλειά ενός Παρατηρητηρίου.
Το μεγάλο ερώτημα
Για δεκαετίες στην Ελλάδα επαναλαμβάνεται η φράση:
«Ο τουρισμός είναι η βαριά βιομηχανία της χώρας μας».
Ποιος όμως τη διατύπωσε πρώτος;
Η μέχρι σήμερα έρευνα δεν μας επιτρέπει να δώσουμε ασφαλές όνομα. Υπάρχουν δευτερογενείς αναφορές που την αποδίδουν στον Κωνσταντίνο Καραμανλή, περίπου στην περίοδο της μεγάλης μεταπολεμικής ανάπτυξης του ελληνικού τουρισμού, αλλά υπάρχουν και πηγές που την αποδίδουν στη Μελίνα Μερκούρη. Χωρίς πρωτογενές, χρονολογημένο τεκμήριο, η πατρότητα της φράσης παραμένει ανοιχτό ιστορικό ερώτημα.
Το σημαντικότερο όμως δεν είναι ποιος το είπε.
Είναι αν εξακολουθεί να είναι σωστό να το λέμε το 2026 και προς το 2035.
Τι υποστηρίζει ο Marko Jukic
Ο Jukic υποστηρίζει ότι ο τουρισμός έχει χαμηλότερο περιθώριο αύξησης παραγωγικότητας από κλάδους όπως η προηγμένη μεταποίηση, η τεχνολογία και ορισμένες εξαγωγικές υπηρεσίες. Θεωρεί επίσης ότι η μεγάλη εξάρτηση από τον τουρισμό καθιστά τις οικονομίες περισσότερο ευάλωτες σε πανδημίες, πολέμους και διεθνείς οικονομικές κρίσεις.
Αυτό το μέρος της προειδοποίησης έχει σοβαρή βάση.
Η πανδημία απέδειξε με δραματικό τρόπο πόσο απότομα μπορούν να καταρρεύσουν οι διεθνείς τουριστικές ροές, ενώ ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού έχει επίσης τονίσει την ανάγκη οικονομικής διαφοροποίησης και ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των προορισμών.
Άρα:
Ναι, η μονοκαλλιέργεια του τουρισμού είναι επικίνδυνη.
Αλλά αυτό δεν αποδεικνύει ότι:
«Καμία χώρα δεν πλούτισε ποτέ από τον τουρισμό».
Εδώ ζητούμε πολύ ισχυρότερη τεκμηρίωση.
Πρώτη ένσταση: οι ίδιες οι Μαλδίβες
Το άρθρο παρουσιάζει τις Μαλδίβες μεταξύ των παραδειγμάτων χωρών που παραμένουν φτωχές παρά την εξάρτησή τους από τον τουρισμό.
Όμως η Παγκόσμια Τράπεζα έχει καταγράψει μια πολύ διαφορετική ιστορική εικόνα: το κατά κεφαλήν ΑΕΠ των Μαλδίβων αυξήθηκε από περίπου 275 δολάρια το 1980 σε 6.666 δολάρια το 2013, με την ίδια την Τράπεζα να αποδίδει μεγάλο μέρος αυτής της ανάπτυξης στον τουρισμό και στις δραστηριότητες που συνδέονται μαζί του.
Και σήμερα η Παγκόσμια Τράπεζα αναφέρει ότι ο τουρισμός αντιπροσωπεύει περίπου 21% του ΑΕΠ των Μαλδίβων και εξακολουθεί να αποτελεί βασικό κινητήρα της οικονομικής δραστηριότητας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι Μαλδίβες αποτελούν ιδανικό οικονομικό μοντέλο. Αντιμετωπίζουν σοβαρά δημοσιονομικά και εξωτερικά προβλήματα.
Σημαίνει όμως ότι η φράση «ο τουρισμός δεν μπορεί να κάνει μια χώρα πλουσιότερη» χρειάζεται πολύ προσεκτικότερη διατύπωση.
Δεύτερη ένσταση: οι Σεϋχέλλες
Υπάρχει ακόμη πιο δύσκολο αντιπαράδειγμα.
Οι Σεϋχέλλες έχουν οικονομία ιδιαίτερα εξαρτημένη από τον τουρισμό. Η Παγκόσμια Τράπεζα χαρακτηρίζει τον τουρισμό «ραχοκοκαλιά» της οικονομίας τους, με συμμετοχή περίπου 21% στο ΑΕΠ, ενώ χαρακτηρίζει τις Σεϋχέλλες τη μοναδική οικονομία υψηλού εισοδήματος στην Αφρική.
Άρα η πρόταση:
«Καμία χώρα στην ιστορία δεν έγινε πλούσια από τον τουρισμό»
δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως επιστημονικός νόμος χωρίς πολύ σαφέστερο ορισμό του τι σημαίνει «πλούσια», ποια περίοδο εξετάζουμε και ποια ακριβώς αιτιώδη σχέση θέλουμε να αποδείξουμε.
Τρίτη ένσταση: «ο τουρισμός δεν εξελίσσεται τεχνολογικά»
Και εδώ το άρθρο γίνεται υπερβολικά απόλυτο.
Πράγματι, ένα δωμάτιο πρέπει να καθαριστεί, ένας πελάτης να εξυπηρετηθεί και ένα εστιατόριο να λειτουργήσει με ανθρώπους. Υπάρχουν φυσικά όρια στην αυτοματοποίηση της φιλοξενίας.
Όμως ο OECD επισημαίνει ότι η ψηφιοποίηση μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα, την αποδοτικότητα και την καινοτομία και στον τουριστικό τομέα. Συστήματα κρατήσεων, revenue management, τεχνητή νοημοσύνη, αυτοματοποιημένα back offices, ενεργειακή διαχείριση, ψηφιακό marketing και ανάλυση δεδομένων έχουν ήδη αλλάξει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας των επιχειρήσεων.
Άρα άλλο πράγμα:
«ο τουρισμός έχει μικρότερο περιθώριο παραγωγικότητας από τη βιομηχανία ημιαγωγών»
και εντελώς άλλο:
«ο τουρισμός παραμένει παραγωγικά ίδιος εδώ και αιώνες».
Το δεύτερο χρειάζεται απόδειξη.
Και η Ελλάδα;
Εδώ πρέπει να αφήσουμε τα συνθήματα και να κοιτάξουμε τους αριθμούς.
Σύμφωνα με τον OECD, το 2024 ο τουρισμός συνεισέφερε άμεσα 15,1 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου 7,3% της συνολικής Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας, και απασχολούσε άμεσα περίπου 613.900 ανθρώπους, δηλαδή το 14,4% της ελληνικής απασχόλησης.
Η Τράπεζα της Ελλάδος κατέγραψε για το 2024 ταξιδιωτικές εισπράξεις περίπου 21,7 δισ. ευρώ.
Επομένως, όποιος ισχυριστεί ότι ο τουρισμός «δεν έχει μεγάλη οικονομική σημασία» για την Ελλάδα κάνει επίσης λάθος.
Έχει τεράστια σημασία.
Το ερώτημα είναι διαφορετικό:
Πρέπει αυτή η σημασία να μετατρέπεται σε εξάρτηση;
Η Ομονοιάστρα απαντά:
Όχι.
Να γυρίσουμε λοιπόν πίσω;
Όχι.
Η Ελλάδα του 2035 δεν μπορεί και δεν πρέπει να επιστρέψει στην Ελλάδα του 1955.
Δεν μπορούμε να ξαναστήσουμε ακριβώς τη βιομηχανία, τη γεωργία ή την κοινωνία μιας άλλης εποχής.
Μπορούμε όμως να ανακτήσουμε μια χαμένη αρχή:
Η χώρα πρέπει να παράγει περισσότερα από ένα πράγματα.
Να παράγει τρόφιμα.
Να μεταποιεί αυτά που παράγει.
Να δημιουργεί τεχνολογία.
Να εξάγει προϊόντα και γνώση.
Να διαθέτει ισχυρή ναυτιλία.
Να προστατεύει και να αξιοποιεί τον πολιτισμό της.
Και να προσφέρει εξαιρετικό τουρισμό.
Όχι όμως να περιμένει από τον τουρισμό να κάνει μόνος του όλες αυτές τις δουλειές.
Ο τουρισμός και η αγροτική παραγωγή δεν είναι αντίπαλοι
Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ενδιαφέρουσα κατεύθυνση για το Τουρισμός – Πολιτισμός 2035.
Ένα ξενοδοχείο μπορεί να γίνει αγορά ελληνικών προϊόντων.
Ένα εστιατόριο μπορεί να στηρίζει τον τοπικό παραγωγό.
Ένα χωριό μπορεί να συνδυάζει αγροτική οικονομία, γαστρονομία, πολιτισμό και επισκέπτες.
Ένας αρχαιολογικός τόπος μπορεί να συνδέεται με εκπαίδευση, ψηφιακή τεχνολογία και τοπική επιχειρηματικότητα.
Η τοπική παραγωγή μπορεί να μειώνει διαρροές εισοδήματος από τον τουρισμό προς εισαγόμενα προϊόντα.
Και ο επισκέπτης μπορεί να αγοράζει όχι μόνο ένα κρεβάτι και ένα γεύμα, αλλά την πολιτιστική και παραγωγική ταυτότητα ενός τόπου.
Αυτός είναι ένας τουρισμός που δεν καταναλώνει απλώς τον τόπο.
Τον βοηθά να παράγει.
Η πρόταση της Ομονοιάστρας
Ίσως λοιπόν χρειάζεται να εγκαταλείψουμε τη φράση:
«Ο τουρισμός είναι η βαριά βιομηχανία της Ελλάδας».
Όχι επειδή πρέπει να υποτιμήσουμε τον τουρισμό.
Αλλά επειδή η φράση μάς οδηγεί σε λάθος ερώτημα.
Το σωστό ερώτημα για το 2035 είναι:
«Πόσο πλούτο αφήνει ο τουρισμός πίσω του όταν ο τουρίστας φύγει;»
Άφησε έναν αξιοπρεπώς αμειβόμενο εργαζόμενο;
Άφησε έναν αγρότη που πούλησε την παραγωγή του;
Άφησε ένα εργαστήριο τοπικών προϊόντων;
Άφησε ένα μουσείο καλύτερο;
Άφησε ένα χωριό με περισσότερους μόνιμους κατοίκους;
Άφησε νερό, φύση και παραλίες σε καλύτερη κατάσταση;
Άφησε πολιτισμό;
Άφησε γνώση;
Άφησε νέους ανθρώπους που μπορούν να ζήσουν στον τόπο τους;
Αν ναι, τότε ο τουρισμός παράγει ανάπτυξη.
Αν αφήνει μόνο περισσότερα δωμάτια, ακριβότερη γη, εποχικές δουλειές και μια οικονομία που περιμένει την επόμενη καλοκαιρινή σεζόν, τότε έχουμε πρόβλημα.
Τι ζητά το Παρατηρητήριο από τον συγγραφέα
Η Ομονοιάστρα δεν απορρίπτει τον Marko Jukic.
Τον καλεί να τεκμηριώσει την υπόθεσή του.
Ζητούμε:
- Ποιος είναι ο ακριβής οικονομικός ορισμός του “πλούτισε”;
- Με ποια συγκριτική μελέτη αποδεικνύεται ότι “καμία χώρα ποτέ” δεν αναπτύχθηκε σε μεγάλο βαθμό χάρη στον τουρισμό;
- Πώς εξηγούνται οι Σεϋχέλλες;
- Πώς εξηγείται η μακροχρόνια ανάπτυξη των Μαλδίβων που η ίδια η Παγκόσμια Τράπεζα συνδέει με τον τουρισμό;
- Πού βρίσκεται η εμπειρική τεκμηρίωση ότι η παραγωγικότητα του τουρισμού παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητη επί αιώνες;
- Πώς αποτιμάται η τεχνολογική, ψηφιακή και οργανωτική καινοτομία που ήδη εφαρμόζεται στον κλάδο;
- Ποια είναι τα στοιχεία για τη διανομή του τουριστικού εισοδήματος μεταξύ κεφαλαίου, μικρομεσαίων επιχειρήσεων και εργαζομένων;
- Ποια είναι η σύγκριση του τουρισμού με άλλους κλάδους ως προς εισαγωγές, εξαγωγές, εγχώρια προστιθέμενη αξία και περιφερειακή απασχόληση;
- Ποια χώρα προτείνεται ως ρεαλιστικό πρότυπο για την Ελλάδα και με ποιο παραγωγικό μείγμα;
Μέχρι να απαντηθούν αυτά, το άρθρο παραμένει:
ΧΡΗΣΙΜΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ – ΟΧΙ ΤΕΛΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Ομονοιάστρα – Τουρισμός Πολιτισμός 2035
Δεν λέμε:
«Κάτω ο τουρισμός».
Λέμε:
«Κάτω η μονοκαλλιέργεια».
Δεν επιστρέφουμε στο παρελθόν.
Παίρνουμε από το παρελθόν την παραγωγή, από το παρόν τον τουρισμό, από τον πολιτισμό την ταυτότητα και από το μέλλον την τεχνολογία.
Και τα βάζουμε στο ίδιο τραπέζι.
Γιατί η πραγματικά ισχυρή οικονομία δεν στέκεται σε ένα πόδι.
Παράγει. Καλλιεργεί. Μεταποιεί. Δημιουργεί. Εξάγει. Φιλοξενεί.
Και πάνω απ’ όλα:
αντέχει όταν έρθει η κρίση.
Ομονοιάστρα – Παρατηρητήριο Τουρισμός Πολιτισμός 2035
Υπό εξέταση και συνεχή τεκμηρίωση – Αύγουστος 2026
No comments:
Post a Comment